“Thiếu đủ thứ” trong vùng lõi Vườn nhà nước Ba Bể

Đời sống các hộ từ vùng lõi Vườn quốc gia Ba Bể chuyển đến khu tái định cư Đồn Đèn cũng đang rất khó khăn. Hơn 97% số hộ... Nghèo Từ trụ sở xã Nam Mẫu, theo con đường mòn đến thôn Cốc Tộc, nối men theo bờ suối, rồi cuốc bộ từ sườn đồi này đến mỏm núi khác hết nửa ngày thì đến Khau Qua, một bản nằm trong vùng lõi Vườn nhà nước Ba Bể có 38 hộ đồng bào Mông sinh sống từ nhiều năm qua. Các hộ ngụ phân tán trên các sườn đồi, dưới chân núi. Gia đình ông Thào Văn Sự sinh sống trong căn nhà nền đất, tường bưng ván, mái lá. Ông Sự kể: “Lợi dụng các khe nước chảy ra từ lòng núi, khai hoang làm ruộng cấy lúa nước, phát rẫy trồng ngô, dè xẻn thì cũng đủ ăn. Ở đây hơn 30 năm rồi, là vùng lõi Vườn nhà nước Ba Bể, nên chúng tôi không được cấp sổ đỏ đất ở và đất canh tác, khó vay vốn mua phân bón đầu tư thâm canh lúa, ngô, chăn nuôi”. Đường xa, khó đi nên cuộc sống của dân bản cốt tử tự cung tự cấp, bà con gánh ngô, thóc xuống xã bán và mua về những thứ thật thiết yếu cho cuộc sống như dầu thắp sáng, muối ăn, áo xống mặc. Không có đường giao thông, đi lại rất khó khăn, mất nhiều thời gian nên mỗi khi nuôi được lợn to, hi hữu mới có người vào mua nhưng trả giá rất rẻ. Tiếc của, bà con thường thịt lợn ra rán lấy mỡ ăn dần, chia cho các hộ ăn đụng, sau đó lại trả nhau bằng thịt lợn. Ở ngay trọng tâm bản Khau Qua, có lớp ghép dạy đến hết tiểu học. Điều đáng mừng độc nhất ở đây là tuốt tuột trẻ mỏ trong bản đều được đi học. Nhưng lên đến lớp sáu, phải xuống trường chính ở trọng tâm xã Nam Mẫu gần xa mười cây số. Ban đầu các em còn tích cực băng rừng, hành lí quần áo, đùm gạo đi học, sống ở nhà bán trú, cuối tuần lại về nhà mang gạo lên lớp học. Nhưng về sau, sự bền chí ấy cũng có hạn, số học trò bỏ học càng ngày càng nhiều, lên lớp cao càng vắng trẻ. Bà con bảo nhau: “Ở xó rừng này, học cao cũng chẳng để làm gì! Thôi thì biết đọc, biết viết dài dài, biết tính tình là được rồi, ở nhà giúp cha mẹ làm ruộng, trồng ngô cũng tốt mà!”. Từ bao năm nay bà con Khau Qua khát khao có điện lưới để thắp sáng, có đường để đi lại thuận tiện và không phải gù lưng quang gánh, có nước sinh hoạt hợp vệ sinh cho cuộc sống hằng ngày nhưng chưa biết đến bao giờ mới thành hiện thực. Cùng ở vùng lõi, chung cái thiếu và khao khát như bà con ở Khau Qua, nhưng cuộc sống của 51 hộ đồng bào Mông ở bản Đán Mẩy, cùng xã Nam Mẫu còn chật vật hơn, vì không có ruộng cấy lúa, ngày qua tháng lại toàn phải ăn ngô. Chủ tịch UBND huyện Ba Bể Đỗ Thị Minh Hoa cho biết: “Năm thôn, bản thuộc xã Nam Mẫu nằm trong vùng lõi Vườn nhà nước Ba Bể có 176 hộ, chủ yếu là đồng bào Mông, Dao, hiện nay tỷ lệ hộ nghèo là 97,3%”. Đầu tư gì cũng “vướng” Khó khăn, năm nào địa phương cũng phải cấp gạo cứu đói từ một đến hai lần, đầu tư xóa đói giảm nghèo, ổn định đời sống quần chúng tại vùng lõi Vườn nhà nước Ba Bể đang là vấn đề thúc bách. Bà Đỗ Thị Minh Hoa bức xúc: “Chúng tôi muốn dùng nguồn vốn của các chương trình, dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng như đường giao thông, cấp điện, cấp nước hợp vệ sinh, lớp học... Tại các thôn, bản này giúp bà con đi lại dễ dàng hơn, cải thiện điều kiện sống và sản xuất. Nhưng khi khai triển thì lại vướng vào chế tài bảo vệ Vườn nhà nước. Đó là, vùng lõi Vườn nhà nước là khu vực bảo vệ nghiêm nhặt để bảo tàng đa dạng sinh vật học nên không được có bất kỳ hoạt động xây dựng nào”. Năm 2007, tỉnh đầu tư xây dựng khu tái định cư Đồn Đèn với mục tiêu di chuyển khoảng 50% số hộ ra khỏi vùng lõi Vườn nhà nước Ba Bể. Đến nay mới di chuyển được 28 hộ, nhưng do điều kiện sống chưa phù hợp với phong tục tập quán, một số hộ đã bỏ về nơi ở cũ, một số di chuyển vào trong nam. Số ở lại từ khi chuyển đến đã năm năm nhưng chưa hộ nào ổn định được cuộc sống và đang trong tình trạng đi cũng dở, ngồi dưng xong. Dù rằng được đầu tư rất lớn, nhưng tỉnh không có chủ trương di dân từ vùng lõi Vườn quốc gia Ba Bể đến khu tái định cư Đồn Đèn nữa. Việc ổn định đời sống quần chúng ở vùng lõi Vườn quốc gia Ba Bể đang là vấn đề bức xúc ở địa phương, là chủ đề nóng trong bàn nghị sự tại kỳ họp thứ sáu HĐND tỉnh mới đây. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nông Văn Chí khẳng định: “Tỉnh sẽ nghiên cứu để có cơ chế, chính sách đặc thù cho các thôn, bản này”. Trước khi có chính sách đặc thù, điều mà bà con mong mỏi là: Rừng nguyên sinh thuộc Vườn nhà nước Ba Bể ngay sau nhà dân; bước ra khỏi cửa là núi rừng bao vây bốn phía, tỉnh nên xem xét cho cơ chế ưu tiên giao khoán quản lý bảo vệ rừng với mức 200 nghìn đồng/ha/năm cho bà con. Như thế vừa bảo vệ được rừng ở khu vực này, vừa giải quyết việc làm và thu nhập cho bà con. Bài và ảnh: THẾ BÌNH